Het Eugenio Morelli ziekenhuis van Sondalo
In voorbereiding op de Winterspelen van Milaan / Cortina, die alweer in februari 2026 beginnen, was ik op zoek naar medische contacten in de regio Valtellina, onderdeel van de provincie Lombardije. Hier zullen in Livigno en Bormio onze skiërs en snowboarders hun kunsten gaan vertonen. In deze steden zal tijdens de Spelen een medische post worden ingericht, maar als er wat meer aan de hand is wordt uitgeweken naar Sondalo, op een uur afstand van Livigno. En daar was ik deze week, om medische contacten te leggen en zo voorbereid te zijn op medische calamiteiten tijdens de Spelen.
Gebouwd als sanatorium tegen tuberculose
Het ziekenhuis in Sondalo kent een enorme historie. In 1932 werd met de bouw gestart in opdracht van de regering Mussolini. In die tijd was tuberculose een flink probleem en behandelmethoden waren er bijna niet. De oplossing was het bouwen van sanatoria, zo ook in Sondalo, om daar mensen te laten herstellen door de berglucht, een mooi uitzicht, goed eten en de zon.
Na zeven jaar keihard werken waren de negen gebouwen van het ziekenhuis in 1939 klaar. Elk van de gebouwen was uitgerust met een bioscoop en natuurlijk een kapel vol ornamenten voor de nodige schietgebedjes. Op het toppunt van de epidemie lagen er 2500 mensen met tuberculose opgenomen. Het ziekenhuis was geheel zelfvoorzienend om zo afgesloten mogelijk te werken en had bijvoorbeeld een bakkerij en wasserij. Via een ingenieus kabelsysteem werden brood, was en andere spullen tussen de gebouwen heen en weer getakeld.
Overblijfselen van het kabelsysteem uit de jaren 30
De oude situatie met vele bedden op een rij op het balkon van het ziekenhuis
Het balkon voor de bedden tegenwoordig
Kunst in de kelder tijdens de oorlog
Tijdens Tweede Wereldoorlog had het ziekenhuis naast patiëntenzorg deels een andere functie. Uit angst voor bombardementen werd kunst uit een groot deel van Italia verzameld en opgeslagen in gebouw 6 van het sanatorium. Na de oorlog werden de schilderijen weer keurig teruggebracht naar de rechtmatige eigenaars. In de jaren 50 en 60 kwamen steeds meer medicijnen beschikbaar, die tuberculose konden bestrijden en hierdoor nam de noodzaak van sanatoria sterk af.
Daarom werd het ziekenhuis in 1973 omgebouwd van sanatorium naar een ‘normaal’ ziekenhuis met nog steeds de nadruk op infectieziekten en later ook op trauma. Van de negen gebouwen worden er momenteel nog zes actief gebruikt, die met tunnels met elkaar verbonden zijn. In de toekomst gaan de andere drie gebouwen dienst doen als opleidingscentrum voor artsen en verpleegkundigen en voor wetenschappelijk onderzoek.
Uitzicht over het dal vanaf een patiënten kamer van gebouw 5 van het ziekenhuis
Lunch met specialisten (en Bresaola)
Na een prachtige rondleiding van 09:30 tot 13:00 mocht ik met een groep specialisten en de ziekenhuis directeur mee lunchen, waarbij ik het regionale product Bresaola echt niet mocht overslaan al had ik al ruim genoeg gegeten. De specialisten ruzieden onderling met handgebaren met uitspraken dat de Bresaolo uit hun dorp toch echt de lekkerste was. Gelukkig kon de directeur deze ruzie eindigen door te claimen dat haar Bresaolo toch echt de beste was. Niemand durfde haar tegen te spreken. Opgelost.
Toekomstige zorg voor Olympiërs
Als toetje hoorde ik nog dat met geld van het Internationaal Olympisch Committee diverse vernieuwingen zullen worden aangebracht. Er was nu bijvoorbeeld geld voor een nieuwe MRI en een verbouwing om de opvang van Olympische en Paralympische atleten met nog meer privacy te laten gebeuren.
Eén ding was zeker. Onze sporters zijn in Sondalo op hun plek voor goede zorg, al hopen we altijd dat die niet nodig gaat zijn. Het museum, wat aan het ziekenhuis gekoppeld is zal in ieder geval met de Spelen een nieuw hoofdstuk kunnen toevoegen aan haar rijke historie; de zorg voor Olympische en Paralympische sporters.
De Olympische ringen in Livigno om de komende Spelen alvast aan te kondigen
