Klachten van de hamstringaanhechting (bij de bil)

Wat zijn klachten van de hamstringaanhechting?

De hamstringspieren zitten met pezen vast aan het zitbot. Op deze spieren en pezen komt kracht te staan wanneer de hamstrings worden aangespannen. Als dit overmatig gebeurt en de pezen daardoor worden overbelast, kan de kwaliteit van de hamstringpezen geleidelijk achteruitgaan.

Met name wanneer de heup gebogen is en de knie wordt gestrekt, ontstaat compressie (druk) op de hamstringpezen. Dat is vaak ook het moment waarop een overbelaste pees wordt gevoeld.

Een grote Scandinavische studie beschrijft welke bevindingen werden gezien bij hamstringpezen die tijdens een operatie werden onderzocht. De kwaliteit van de peesaanhechting op het zitbot was verminderd. Dit uitte zich in verdikte pezen, een verstoring van de collageenvezels (een bouwsteen van de pees) en vervetting van de pezen (Lempainen et al. Am J Sports Med 2009).

Hamstringklachten rond het zitbot ontstaan vaak geleidelijk door overbelasting of te weinig spierkracht, met pijn bij sporten, zitten of bewegen.

Geïllustreerd door Myrthe Boymans

Hoe ontstaan klachten van de hamstringaanhechting?

Overmatig gebruik en flinke belasting zijn belangrijke factoren die klachten van de hamstringaanhechting kunnen veroorzaken. Het komt maar weinig voor dat de klachten plotseling optreden. Meestal worden ze langzaam erger.

Bepaalde sporten geven door de extra belasting van de hamstringpezen meer kans op klachten. Voorbeelden zijn hardlopen, voetbal en rugby, maar ook andere sporten kunnen klachten van de hamstringaanhechting geven.

Mensen vertellen soms dat de klachten begonnen nadat zij in korte tijd meer zijn gaan belasten of sporten, in plaats van de belasting rustig op te bouwen. De klachten komen echter ook voor bij mensen die niet sporten. Bij deze groep ontstaan ze vaak doordat er relatief weinig spierkracht in de hamstrings bestaat. De peesaanhechting moet dan relatief veel krachten opvangen en kan daardoor overbelast en pijnlijk worden.

Welke klachten geeft de hamstringaanhechting?

Mensen beschrijven meestal een zeurend, pijnlijk gevoel rond het zitbot tijdens inspanning en tijdens zitten, vooral op een harde ondergrond. De klachten zijn vaak geleidelijk ontstaan en kunnen het belasten, sporten en soms ook het dagelijks leven hinderen.

De pijn kan gepaard gaan met een stijf gevoel in de bil en hamstring bij het weer in beweging komen na een periode van inactiviteit. Belasting of sport kan de klacht in eerste instantie erger maken, tijdens meer inspanning juist minder voelbaar worden en na de inspanning opnieuw toenemen.

Als de klachten ernstiger worden, kunnen ze ook in het dagelijks leven worden gevoeld. Dit is met name merkbaar bij zitten op een harde ondergrond. De plaats van de pijn is vaak specifiek aan te wijzen rond het zitbot en verandert meestal niet sterk wanneer de klacht langer duurt of erger wordt.

Hoe wordt de diagnose bij klachten van de hamstringaanhechting gesteld?

Lichamelijk onderzoek

Naast de beschrijving van de klacht is lichamelijk onderzoek essentieel. Het is belangrijk om een oorzaak vanuit de rug, een beknelling van een zenuw in de bekkenregio en klachten van de hamstringaanhechting goed van elkaar te onderscheiden.

Door de hamstringaanhechting te palperen (aan te raken), kan vaak een herkenbaar pijnlijk gevoel worden opgewekt. Als dat zo is, is de diagnose in feite al rond. Dit wordt vaak gecombineerd met weerstandstesten van de hamstring, waarbij aanspannen tot herkenbare klachten kan leiden.

Soms geven de beschrijving van de klachten en het lichamelijk onderzoek een te onduidelijk beeld. In dat geval kan aanvullend beeldvormend onderzoek gewenst zijn.

Aanvullend onderzoek

Röntgenfoto

Het kan zijn dat er een afwijking in het heupgewricht bestaat, waardoor de hamstringaanhechting meer krachten moet verwerken. Als uit het lichamelijk onderzoek de verdenking ontstaat dat het heupgewricht niet goed functioneert, wordt een röntgenfoto gemaakt om dit te beoordelen.

MRI-scan

Om het hele bekkengebied te onderzoeken op mogelijke oorzaken van de klachten, wordt soms een MRI-scan van het bekken aangevraagd. Daarop zijn onder andere het kraakbeen, de spieren en de verschillende pezen rond het bekken te zien, waaronder de hamstringaanhechting.

Op een MRI-scan is de hamstringaanhechting geregeld verdikt en zit er vocht omheen, als teken van overbelasting van de peesaanhechting (Jokela et al. Orthop J Sports Med 2024). Als de verdenking op klachten van de hamstringaanhechting door de MRI-bevindingen wordt bevestigd, is de diagnose rond.

Het kan ook zijn dat de hamstringaanhechting er normaal uitziet. Als het verhaal van iemand en het lichamelijk onderzoek toch een sterke verdenking op overbelasting van de hamstrings geven, maakt een niet-afwijkende MRI in ieder geval duidelijk dat er elders in het bekken geen bron van de klachten zichtbaar is. De conclusie wordt dan gebaseerd op het verhaal en het lichamelijk onderzoek.

MRI-scan van het bekken, in dwarsdoorsnede door het middel. De gele pijl wijst vocht (wittig) rond de hamstringaanhechting aan.

Echo van de hamstringaanhechting

Een echo van de hamstringaanhechting kan een verdikte hamstringaanhechting en kwaliteitsverlies daarvan aantonen. Bij forser gebouwde mensen is een echo van de hamstring minder betrouwbaar en wordt sneller uitgeweken naar een MRI-scan.

Een nadeel van een echo kan zijn dat alleen lokaal naar de hamstrings wordt gekeken, terwijl het primaire probleem elders kan zitten. Welk aanvullend onderzoek het meest geschikt is, verschilt van mens tot mens en wordt op de poli besproken.

Echobeelden van de hamstringaanhechting. CT: conjoint tendon (pees van twee van de drie hamstrings) en TI: bot waaraan de hamstringpezen vastzitten; Schroeter et al. Sportverletz Sportsch 2024.

Welke behandelingen zijn er voor klachten van de hamstringaanhechting?

Bij klachten van de hamstringaanhechting zijn er verschillende behandelmogelijkheden die gericht zijn op het verminderen van pijn en het herstellen van de belastbaarheid. Afhankelijk van de ernst van de klachten kunnen oefentherapie, manuele therapie, shockwavetherapie of injecties worden ingezet. Vaak wordt gestart met oefentherapie, eventueel aangevuld met andere behandelvormen om het herstel te ondersteunen.

Oefentherapie voor de hamstringaanhechting

Bij langer durende klachten zijn de kracht, lenigheid en/of het uithoudingsvermogen van de hamstrings vaak verminderd. Oefentherapie is een belangrijk onderdeel van de behandeling om de balans in de hamstring terug te brengen en zo de klachten van de peesaanhechting te verminderen.

Voor de start met oefentherapie wordt geregeld een krachttest gedaan om het startniveau van een persoon in te schatten. Het advies is om de oefentherapie in fases op te bouwen. Als een fase goed lukt, met niet te veel nareactie en pijn tijdens het oefenen, kan worden doorgegaan naar de volgende fase (Campos-Villegas et al. Int J Sports Phys Ther 2024; Beatty et al. Curr Sports Med Rep 2017).

In fase 1 worden met name isometrische oefeningen geadviseerd. Daarbij wordt de hamstring niet verkort en komt er zo weinig druk op de hamstringaanhechting te staan. In fase 2 worden oefeningen gebruikt die leiden tot concentrisch aanspannen, waarbij de hamstring tijdens het belasten wordt verkort.

In fase 3 worden de concentrische oefeningen verzwaard en wordt excentrische training toegevoegd. Bij excentrisch trainen wordt de hamstring verlengd, terwijl tegelijkertijd kracht wordt geleverd. In fase 4 worden naast gecontroleerde statische oefeningen ook dynamische oefeningen toegevoegd, om uiteindelijk weer naar meer belasten en sporten terug te kunnen keren.

Naar verwachting neemt een revalidatieperiode met oefentherapie zeker drie tot vier maanden in beslag. Dit kan langer zijn naarmate de klachten van de hamstringaanhechting ernstiger zijn.

Voorbeeld fase 1: isometrische oefening

Single leg bridge: strek de heup 45 seconden met het andere been in de lucht. Neem tussen de herhalingen één seconde pauze en herhaal dit vijf sets.

Voorbeeld fase 2: concentrische oefening

Lying leg curls: vier sets van acht herhalingen. Buig het been tegen een weerstand rond de enkel in drie seconden en strek het daarna weer in drie seconden. Neem tussen de sets 30 tot 60 seconden rust.

Voorbeelden fase 3: zwaardere concentrische en excentrische oefeningen

Seated one leg curl: strek het been vanuit een zittende positie in drie seconden tegen een weerstand rond de enkel en buig het daarna weer in drie seconden. Doe vier sets van acht herhalingen met 30 seconden rust tussen de sets.

Single leg arabesque: beweeg, staand op één been en met of zonder een licht gewicht in de handen, met de borst naar voren. Houd het andere been recht naar achteren. Doe vier sets van acht herhalingen die elk ongeveer drie seconden duren. Neem tussen de sets 30 seconden rust.

Voorbeelden fase 4: dynamische oefeningen

Squat jump: zet de voeten iets uit elkaar, veer met de knieën in tot 45 graden en spring daarna recht omhoog. Doe drie sets van vijftien herhalingen met twee minuten rust tussen de sets.

Alternate leg split squats: zet vanuit een staande positie één been naar voren en buig de knie van dat been tot 90 graden. Spring vanuit die positie omhoog en herhaal de beweging met de andere knie naar voren. Doe drie sets van vijftien herhalingen met twee minuten rust tussen de sets.

Manuele therapie

Het kan zijn dat de rug en/of heupen moeizaam bewegen. Dit geeft extra belasting op de hamstringaanhechting. Daarom kan het verstandig zijn de heupen en de rug met manuele therapie te mobiliseren. Tijdens het lichamelijk onderzoek wordt bepaald of dit van aanvullende waarde kan zijn.

Shockwavetherapie

Voor veel peesklachten kan shockwave bijdragen aan het versterken van de pees. In het artikel over de werking van shockwave op pezen staat hierover meer uitleg.

Er zijn ook enkele studies verricht naar het effect van shockwave bij klachten van de hamstringaanhechting. Voor de behandeling wordt de heup vaak in een buighoek geplaatst of moet het bekken iets worden gekanteld om de aanhechting goed te kunnen bereiken. Meestal wordt shockwave ongeveer vijf tot zeven keer door een fysiotherapeut toegepast. Na het stoppen van de behandeling gaat het effect van de shockwave nog enige tijd door.

Verloop van de klachten door de tijd (Cacchio et al. Am J Sports Med 2011).

Injecties bij klachten van de hamstringaanhechting

Plaatjes-rijk plasma-injectie (ACP-injectie)

Voor deze injectie wordt bloed uit de arm afgenomen en wordt het plasma geconcentreerd. In dit plasma zitten hulpstoffen die de peesaanhechting van de hamstring kunnen versterken. Naast een injectie wordt altijd geadviseerd ook oefentherapie te doen.

De injectie wordt echogeleid rond de peesaanhechting gegeven. Naar verwachting begint het effect van de injectie tussen zes en twaalf weken na de behandeling op te treden (Auriemma et al. Regen Med 2020; Davenport et al. J Ultrasound Med 2015). Een snel effect of een ‘quick fix’ is hiermee niet te verwachten. De insteek is dat de pees voor langere tijd weerbaarder en daardoor minder pijnlijk wordt.

Verloop van de HOS-score (een specifieke hamstringfunctiescore) door de tijd na een injectie met PRP (Davenport et al. J Ultrasound Med 2015).

Echogeleide injectie van de hamstringaanhechting. De ‘ischial tuberosity’ is het zitbot waaraan de hamstring vastzit. De conjoined tendon is de hamstringpeesaanhechting zelf. De schuine lijn met de twee gele pijlen is de naald waarmee de injectie met PRP of corticosteroïden wordt gegeven (Auriemma et al. Regen Med 2020).

Corticosteroïden

Een injectie met corticosteroïden is bedoeld om de peesaanhechting van de hamstring minder geïrriteerd te maken. De hamstringpees wordt hierdoor niet sterker. Als oefentherapie door de pijn niet goed lukt, wat soms gebeurt, kan een injectie met corticosteroïden worden overwogen.

De injectie neemt een deel van de irritatie en ontsteking weg, waardoor de pijn afneemt en beter kan worden getraind. De injectie wordt echogeleid gegeven om precies rond de hamstringaanhechting uit te komen en geen andere structuren te raken.

Studies naar het effect van corticosteroïden bij klachten van de hamstringaanhechting lieten zien dat ongeveer 80% van de mensen verbetering ervaart na een injectie (Nicholson et al. Orthop J Sports Med 2014; Zissen et al. AJR 2010). Het sterkste effect houdt vaak enkele weken tot enkele maanden aan.

Samenvatting

Veelgestelde vragen over klachten van de hamstringaanhechting