Klachten van de peroneuspezen

Wat zijn klachten van de peroneuspezen?

De peroneuspezen zijn twee pezen die vanuit de spieren aan de buitenzijde van het onderbeen langs de buitenkant van de enkel naar de voet lopen. Het gaat om de peroneus longus en de peroneus brevis. Beide pezen hebben een functie bij het bewegen van de voet en spelen een belangrijke rol bij het stabiel houden van de enkel.

De peroneus brevis loopt naar de buitenkant van de middenvoet en hecht daar aan de zijde van de kleine teen aan. De peroneus longus loopt verder door onder de voet en hecht aan de zijde van de grote teen aan.

Wat gebeurt er bij overbelasting van de peroneuspezen?

Bij klachten van de peroneuspezen zijn de pezen vaak overbelast. Zeker bij langer bestaande klachten kan ook de kwaliteit van het peesweefsel verminderd zijn. Belastingen die eerder zonder problemen konden worden uitgevoerd, kunnen dan pijn geven aan de buitenzijde van het onderbeen, de enkel of de voet.

Bij kortdurende klachten kan de pees vooral geïrriteerd of ontstoken zijn zonder dat de kwaliteit van het peesweefsel duidelijk verminderd is. Deze klachten kunnen behoorlijk pijnlijk zijn, maar kunnen ook sneller weer afnemen dan langer bestaande peesklachten.

Kunnen de peroneuspezen ook scheuren of uit hun goot raken?

Naast overbelasting kan een peroneuspees ook acuut beschadigd of gescheurd raken. Een andere, zeldzamere aandoening is dat een peroneuspees uit het gootje achter de buitenenkel raakt. Dit wordt luxatie van de peroneuspees genoemd.

Deze pagina gaat vooral over overbelasting en peesklachten van de peroneus longus en peroneus brevis. Bij het onderzoek let de specialist er wel op of er aanwijzingen zijn voor een scheur of een luxerende peroneuspees.

De peroneuspezen lopen langs de buitenkant van de enkel en voet en helpen bij het bewegen van de voet en het stabiel houden van de enkel.

Geïllustreerd door Myrthe Boymans

Hoe ontstaan klachten van de peroneuspezen?

Klachten van de peroneuspezen ontstaan vaak door overbelasting. Soms is duidelijk waardoor de belasting is toegenomen, maar er is niet altijd één duidelijke oorzaak aan te wijzen.

Een veelvoorkomende aanleiding is dat de peroneuspezen in korte tijd meer worden gebruikt dan ze gewend zijn. Ook andere klachten of afwijkingen in de voet kunnen ervoor zorgen dat de peroneuspezen harder moeten werken. Daarnaast kan een acute beschadiging of scheur het begin zijn van langer bestaande peesklachten.

Toegenomen belasting

Een oorzaak van peroneuspeesklachten kan een toename van de belasting in relatief korte tijd zijn. Wanneer de pezen meer moeten doen dan ze op dat moment aankunnen, kunnen ze overprikkeld raken.

Wanneer de eerste klachten worden genegeerd en dezelfde belasting doorgaat, kunnen de klachten blijven bestaan of toenemen. Daarom wordt bij het onderzoek ook besproken welke veranderingen er voorafgaand aan de klachten zijn geweest in bijvoorbeeld bewegen, wandelen, sporten of andere dagelijkse belasting.

Andere klachten of afwijkingen van de voet

Soms ligt de oorzaak niet alleen bij de peroneuspezen zelf. Een klacht of afwijking op een andere plaats in de voet of enkel kan ervoor zorgen dat de peroneuspezen harder moeten werken dan ze gewend zijn.

Voorbeelden die hierbij een rol kunnen spelen zijn klachten van de achillespees of artrose in de voet. De peroneuspezen moeten dan mogelijk extra krachten verwerken, waardoor overbelasting kan ontstaan.

Een acute beschadiging of scheur

Klachten van de peroneuspezen hoeven niet altijd geleidelijk te ontstaan. Bij een acuut moment kan één van de pezen beschadigd raken of scheuren.

Zo'n beschadiging kan vervolgens het begin zijn van langer bestaande klachten. Bij het lichamelijk en aanvullend onderzoek wordt daarom ook gekeken of er aanwijzingen zijn voor beschadiging van de peroneuspezen.

Welke klachten geven de peroneuspezen?

Klachten van de peroneuspezen geven meestal pijn aan de buitenkant van de voet of rond de buitenenkel. De pijn kan ook onder de voet of hoger aan de buitenzijde van het onderbeen worden gevoeld. Daarnaast ervaren sommige mensen dat de enkel minder stabiel aanvoelt.

Waar de pijn precies wordt gevoeld, hangt onder andere samen met welk deel van de peroneuspezen geïrriteerd of overbelast is.

Pijn aan de buitenkant of onderkant van de voet

De pijn wordt vaak gevoeld rond de aanhechting van de peroneuspees aan de buitenkant van de middenvoet. Ook kan pijn aan de onderzijde van de voet ontstaan, waar de peroneus longus onder de voet doorloopt.

De klachten kunnen vooral optreden wanneer de pezen worden belast tijdens lopen, sporten of andere activiteiten waarbij de voet en enkel veel krachten moeten verwerken.

Pijn rond de buitenenkel en het onderbeen

De peroneuspezen lopen achter en onder de buitenenkel langs. Daardoor kan de pijn ook rondom de buitenenkel worden gevoeld.

Hoger aan de buitenzijde van het onderbeen bevinden zich de spieren die met de peroneuspezen verbonden zijn. Ook deze spieren kunnen gevoelig zijn wanneer de pezen langdurig worden belast.

Een minder stabiel gevoel in de enkel

De peroneuspezen spelen een belangrijke rol bij het stabiel houden van de enkel. Wanneer één of beide pezen klachten geven, kan de enkel daardoor minder stabiel aanvoelen.

Een gevoel van instabiliteit kan echter ook andere oorzaken hebben. Zo kunnen na een enkelverzwikking langdurig pijn en instabiliteitsklachten blijven bestaan. Meer hierover leest u in het artikel Last van een enkelblessure?.

Hoe worden klachten van de peroneuspezen vastgesteld?

Het verhaal van de patiënt geeft de specialist vaak al belangrijke aanwijzingen dat de peroneuspezen betrokken zijn. Omdat aan de buitenzijde van de voet en enkel meerdere pezen, gewrichten en andere structuren liggen, is lichamelijk onderzoek belangrijk om te bepalen waar de klachten vandaan komen.

Vaak wordt daarnaast beeldvormend onderzoek gebruikt. Met name echografie kan veel informatie geven over de peroneuspezen. Afhankelijk van de klachten kan ook een röntgenfoto of MRI-scan worden gemaakt.

Lichamelijk onderzoek

Bij het lichamelijk onderzoek wordt onder andere gedrukt op het verloop en de aanhechting van de peroneuspezen. Ook worden weerstandstesten uitgevoerd waarbij de spieren en pezen actief kracht moeten leveren.

Wanneer deze onderzoeken de herkenbare pijn oproepen, is dat een belangrijke aanwijzing dat de klachten daadwerkelijk van de peroneuspezen afkomstig zijn.

Daarnaast onderzoekt de specialist de rest van de voet en enkel. Hiermee kan worden beoordeeld of er andere afwijkingen of klachten aanwezig zijn die de peroneuspezen extra belasten of een andere verklaring voor de pijn kunnen geven.

Echografie van de peroneuspezen

In veel gevallen wordt naast het verhaal en het lichamelijk onderzoek een echo van de voet en enkel gemaakt. Hiermee kunnen de peroneus longus en peroneus brevis over een groot deel van hun verloop worden bekeken.

Bij de echo wordt onder andere gekeken naar de dikte en het vezelpatroon van de pezen, de aanwezigheid van vocht en veranderingen in de doorbloeding. Hiermee krijgt de specialist informatie over de kwaliteit van het peesweefsel en eventuele tekenen van overbelasting of beschadiging.

Een belangrijk voordeel van echografie is dat de pezen tijdens het onderzoek kunnen worden bewogen. Hierdoor kan de specialist ook dynamisch beoordelen hoe de peroneuspezen zich rond de buitenenkel gedragen.

Witte pijl: in het verloop van de peroneus longus is de pees zwarter van kleur. Dit wijst op vocht in de pees en een verminderde kwaliteit van het peesweefsel (Melville et al. J Clin Med 2024).

Röntgenfoto van de voet

Wanneer wordt vermoed dat een probleem van een gewricht in de voet bijdraagt aan de peesklachten, kan aanvullend een röntgenfoto worden gemaakt.

Een echo kan rondom de gewrichten al informatie geven, maar met een röntgenfoto kunnen bot en gewrichten uitgebreider worden beoordeeld. Zo kan bijvoorbeeld worden gekeken of artrose in de voet een rol speelt bij de klachten en de belasting van de peroneuspezen.

Gele pijl: artrose van het talonaviculaire gewricht in de middenvoet, waardoor meer belasting van de peroneuspezen kan worden gevraagd.

MRI-scan van de voet en enkel

Wanneer echografie en een röntgenfoto onvoldoende duidelijkheid geven, kan een MRI-scan worden overwogen. Met een MRI kunnen zowel de pezen als de gewrichten en andere structuren in de voet en enkel worden beoordeeld.

Een MRI kan daardoor vooral nuttig zijn wanneer de specialist een vollediger beeld van de voet of enkel nodig heeft of wanneer wordt vermoed dat naast de peroneuspezen andere structuren bij de klachten betrokken zijn.

De specialist bepaalt op basis van het klachtenpatroon, lichamelijk onderzoek en eerdere beeldvorming of een MRI-scan aanvullende informatie kan geven.

Witte pijl: een geringe hoeveelheid vocht rond de peroneuspezen als teken van overbelasting. De afbeelding toont een dwarsdoorsnede van de enkel.

Welke behandelingen zijn er voor klachten van de peroneuspezen?

De behandeling van peroneuspeesklachten bestaat grofweg uit twee fasen. In de eerste fase kan het nodig zijn om de pezen tijdelijk te ontlasten en de overprikkeling te verminderen. Daarna ligt de nadruk juist op het sterker en beter belastbaar maken van de spieren en pezen.

Niet iedereen hoeft eerst uitgebreid te ontlasten. Welke aanpak nodig is, hangt af van de ernst van de klachten, de belasting die de pezen aankunnen en eventuele andere afwijkingen van de voet of enkel.

Fase 1: de peroneuspezen ontlasten

Wanneer de peroneuspezen sterk overprikkeld zijn, kan het nodig zijn om ze eerst tijdelijk minder te belasten. Dit kan bijvoorbeeld door minder ver te lopen, activiteiten die de klachten duidelijk uitlokken tijdelijk te verminderen of de belasting tijdens het sporten aan te passen.

Soms is aanvullende ontlasting van de voet nodig. Dit kan bijvoorbeeld met een zooltje, een kruk of bij forse klachten met een Walker. Een Walker is een afneembare loopbrace waarmee de voet en enkel tijdelijk verder kunnen worden ontlast.

Als ontlasten niet nodig is, wordt dit liever niet onnodig toegepast. De spieren van het onderbeen krijgen dan namelijk ook minder te doen en kunnen daardoor verzwakken. Deze spieren zijn juist belangrijk om de peroneuspezen te ondersteunen en later weer sterker te maken.

Een Walker kan de voet en enkel tijdelijk ontlasten bij forse klachten van de peroneuspezen.

Zooltjes

De stand van de voet kan eraan bijdragen dat de peroneuspezen extra krachten moeten verwerken. Een zooltje kan worden gebruikt om de stand van de voet te beïnvloeden of om de belasting op de peroneuspezen te verminderen.

Of een zooltje zinvol is en welk type het meest geschikt is, hangt af van de stand van de voet en de manier waarop de peroneuspezen worden belast. Dit wordt daarom per persoon beoordeeld.

Pijnstilling

Bij peesklachten wordt pijnstilling liever niet onnodig gebruikt, met name wanneer het gaat om ontstekingsremmende pijnstillers. De klachten kunnen in het dagelijks leven echter zo hevig zijn dat tijdelijke pijnstilling nodig is om de dag goed door te komen.

De specialist kan indien nodig bespreken of paracetamol of tijdelijk een ontstekingsremmer (NSAID) een overweging is.

Fase 2: de peroneuspezen versterken

Na eventuele ontlasting verschuift de behandeling naar het weer sterker en beter belastbaar maken van de spieren en pezen. Dit is belangrijk omdat de peroneuspezen tijdens lopen helpen om de voet gecontroleerd af te wikkelen en de enkel stabiel te houden.

Oefentherapie vormt daarom een belangrijk onderdeel van de behandeling van langer bestaande peroneuspeesklachten.

Oefentherapie

Tijdens het lopen worden de peroneuspezen op verschillende manieren belast, afhankelijk van de fase van de afwikkeling van de voet (Bavdek et al. J Foot Ankle Res 2018). Oefentherapie is erop gericht om de spieren die aan de peroneuspezen vastzitten sterker te maken en de pezen beter bestand te maken tegen deze belasting.

Een belangrijk onderdeel is het trainen van het naar buiten bewegen van de voet. Deze vorm van training kan de spieren versterken en draagt bij aan de controle en stabiliteit van de enkel (Bavdek et al. J Foot Ankle Res 2018).

Ook excentrische oefeningen kunnen onderdeel zijn van de training. Hierbij levert de spier kracht terwijl deze tegelijkertijd langer wordt. Dit soort belasting komt bijvoorbeeld voor tijdens het gecontroleerd opvangen van de voet bij het lopen.

Lukt het niet om de video af te spelen? Bekijk de oefeningen dan rechtstreeks op YouTube.

Shockwave

Shockwavetherapie kan worden overwogen wanneer de klachten ondanks het aanpassen van de belasting en oefentherapie onvoldoende verbeteren. Bij shockwave wordt de pees met drukgolven behandeld, met als doel het peesweefsel te prikkelen en de belastbaarheid ervan te verbeteren.

Specifiek onderzoek naar shockwave bij klachten van de peroneuspezen is beperkt. De behandeling wordt echter ook bij andere peesklachten toegepast en kan bij langer bestaande peroneuspeesklachten worden overwogen wanneer de eerste behandelingen onvoldoende effect hebben.

Meestal wordt shockwave ongeveer drie tot zeven keer toegepast door een (sport)fysiotherapeut die gespecialiseerd is in deze behandeling. Wanneer de behandeling te veel klachten oproept, kan de intensiteit worden aangepast. Enige gevoeligheid tijdens de behandeling is mogelijk, maar de behandeling hoeft niet erg pijnlijk te zijn.

Meer over wat shockwave met peesweefsel doet, leest u in het artikel Wat is het effect van shockwave op pezen?.

Injecties

Injecties bij klachten van de peroneuspezen zijn veel minder uitgebreid onderzocht dan bijvoorbeeld oefentherapie. Daarom worden injecties meestal niet als eerste behandeling ingezet.

Vaak kunnen de klachten al voldoende verminderen door de belasting tijdelijk aan te passen en de spieren en pezen vervolgens gericht sterker te maken. Wanneer de klachten ondanks deze behandeling blijven bestaan, kan in sommige situaties een injectie worden overwogen.

Corticosteroïden

Een echogeleide injectie met corticosteroïden wordt bij klachten van de peroneuspezen slechts zelden overwogen. Het doel van de injectie is om een ontstekingsreactie rondom de pezen te verminderen en daarmee de pijn tijdelijk te laten afnemen.

In uitzonderlijke situaties kan een corticosteroïdeninjectie worden overwogen wanneer ontlasten onvoldoende helpt en oefentherapie door de pijn niet goed mogelijk is. De mogelijke voordelen worden daarbij afgewogen tegen de nadelen van de behandeling.

Een corticosteroïdeninjectie rond de peroneuspezen kan namelijk ook effect hebben op het omliggende weefsel. Daarnaast bestaat er bezorgdheid over een mogelijke tijdelijke verzwakking van het peesweefsel. Daarom wordt deze behandeling terughoudend toegepast.

Meer achtergrond over de rol van ontsteking bij peesklachten leest u in het artikel Ontsteking speelt vaak een rol bij peesklachten.

Prolotherapie

Bij prolotherapie wordt onder echogeleide een oplossing met een hoge concentratie glucose rondom de peroneuspezen geïnjecteerd. Het idee achter deze behandeling is dat hiermee lokaal een reactie in het peesweefsel wordt opgewekt die het herstelproces kan stimuleren.

Specifiek voor klachten van de peroneuspezen is prolotherapie nauwelijks onderzocht. De behandeling is vooral gebaseerd op kennis en ervaring bij andere peesklachten.

Een injectie met prolotherapie kan in de eerste week tijdelijk wat extra klachten geven. Binnen deze behandeling worden vaak in totaal twee tot drie injecties gegeven. Prolotherapie wordt gecombineerd met oefentherapie om de peroneuspezen vervolgens weer zo sterk en belastbaar mogelijk te maken.

Meer over de gedachte achter deze behandeling en het effect op peesweefsel leest u in het artikel Effect prolotherapie injectie op peesweefsel.

Plaatjes-rijk plasma (PRP)

Bij een injectie met plaatjes-rijk plasma wordt eigen bloed gebruikt. Na verwerking van het bloed wordt plasma met een verhoogde concentratie bloedplaatjes onder echogeleide rond of in het aangedane gebied van de pees geïnjecteerd.

PRP wordt bij verschillende peesklachten toegepast met als doel het herstel en de belastbaarheid van het peesweefsel te beïnvloeden. Voor de peroneuspezen is het wetenschappelijke bewijs echter beperkt. Een studie van Dallaudière et al. (J Vasc Interv Radiol 2014) onderzocht PRP bij verschillende soorten peesklachten en bevatte ook patiënten met klachten van de peroneuspezen, maar geeft onvoldoende onderbouwing om een specifiek behandelresultaat voor alleen de peroneuspezen te voorspellen.

Wanneer PRP bij peroneuspeesklachten wordt overwogen, staat de injectie niet op zichzelf. De behandeling wordt gecombineerd met oefentherapie en een verdere opbouw van de belasting van de peroneuspezen.

Operatie bij klachten van de peroneuspezen

Bij langdurige klachten van de peroneuspezen wordt niet snel voor een operatie gekozen. Eerst worden de niet-operatieve behandelmogelijkheden zo goed mogelijk benut.

Wanneer de klachten ondanks een uitgebreide niet-operatieve behandeling onvoldoende verbeteren, kan worden overlegd met een orthopedisch chirurg. Deze kan beoordelen of een operatie in de individuele situatie zinvol kan zijn.

Veelgestelde vragen over klachten van de peroneuspezen