Pijnlijke achillespees

Wat is er aan de hand bij een pijnlijke achillespees?

Er kunnen verschillende redenen zijn waarom een achillespees klachten geeft. Grofweg zijn deze in twee categorieën onder te verdelen. Een achillespees kan 'reactief' zijn. Dit betekent dat de pees te geprikkeld is geraakt na een korte periode van forse belasting. Daarnaast kan de achillespees 'degeneratief' zijn. Hierbij is de pees gedurende langere tijd zwaarder belast geweest dan de pees aankan, waardoor de pees overbelast is geraakt.

Verminderde kwaliteit van de achillespees met ontsteking

Geïllustreerd door Myrthe Boymans

Ontsteking van de aanhechting van de achillespees aan het hielbeen

Geïllustreerd door Myrthe Boymans

Bij een 'reactieve' pees is de pees gezwollen doordat er meer eiwit wordt aangemaakt als reactie op een forse belasting. Dit eiwit zorgt ervoor dat de pees meer vocht vasthoudt. De peesvezels blijven grotendeels intact bij deze acute vorm van overbelasting.

Bij een 'degeneratieve' pees is gedurende langere tijd sprake geweest van forse belasting. Het gevolg hiervan is dat cellen beschadigd raken of afsterven. De vezelstructuur van de pees is hierbij verstoord geraakt. Het herstel van een overprikkelde achillespees verloopt daarom doorgaans gemakkelijker dan het herstel van een degeneratieve achillespees (Cook et al. BJSM 2007).

Hoe ontstaat een pijnlijke achillespees?

Ouderdom

Er zijn verschillende redenen om last van de achillespees te krijgen. Hoe ouder u wordt, des te minder wordt de kwaliteit van het peesweefsel en hoe eerder de klachten kunnen ontstaan.

Geslacht

Mannen hebben een grotere kans op het krijgen van een pijnlijke achillespees dan vrouwen.

Afwikkeling van de grote teen

Wanneer de grote teen minder goed afwikkelt, krijgt de achillespees meer krachten te verwerken en kunnen klachten optreden.

Genetische aanleg

Daarnaast speelt genetische aanleg een grote rol bij het wel of niet ontstaan van peesproblemen. Factoren zoals bepaald medicijngebruik (meerdere injecties met corticosteroïden en quinolonen als antibiotica), een te snelle trainingsopbouw, sporten met weinig dempende schoenen en sporten op een harde ondergrond spelen eveneens een rol (Magnan Foot Ankle Surg 2014).

Wat zijn de meest voorkomende klachten van een pijnlijke achillespees?

Pijn en stijfheid van de achillespees

Vaak geven mensen met deze klachten aan dat de pees pijnlijk aanvoelt bij belasting en soms ook in rust. Daarnaast voelt de pees stijf aan, vooral wanneer iemand een tijdje heeft stilgezeten en weer in beweging komt.

Deze stijfheid wordt ook in de ochtend bij het opstaan gevoeld. De eerste stappen uit bed kunnen daardoor erg moeizaam zijn. Het duurt soms één tot twee uur voordat de pees weer soepeler aanvoelt.

Achillespeesklachten bij sporters

Sporters vertellen geregeld dat de pees bij inspanning eerst klachten geeft, dat deze tijdens de inspanning verdwijnen en dat de klachten na de inspanning weer terugkomen.

Hoe herkent de specialist een pijnlijke achillespees?

Lichamelijk onderzoek van de achillespees

Meestal is het verhaal in combinatie met lichamelijk onderzoek voldoende om tot de diagnose van een pijnlijke achillespees te komen.

Er wordt onderscheid gemaakt tussen klachten in het midden van de pees en klachten van de achillespees bij de aanhechting op het hielbeen (de zogenaamde insertieklachten van de achillespees). Voor deze laatste vorm zijn de analyse en behandeling net iets anders dan voor klachten in het midden van de pees.

Echo, röntgenfoto of MRI van de achillespees

Om goed in te kunnen schatten hoe de pees eraan toe is, wordt door dr. Moen vaak aanvullend onderzoek aangevraagd. Belangrijk om te benadrukken is dat dit niet altijd nodig is. Dit hangt af van uw verhaal en het lichamelijk onderzoek.

Röntgenfoto

Met een röntgenfoto kunnen onregelmatigheden van het bot, zoals extra botaanbouw en verkalkingen, goed worden bekeken.

Echo

Soms wordt ook een echo aangevraagd om de kwaliteit van de achillespees goed te beoordelen en om te zien of het gaat om een 'reactieve' of 'degeneratieve' pees. Op deze manier is het beter mogelijk in te schatten hoe lang de klacht zal gaan duren.

MRI

Ook een MRI kan gebruikt worden om de pees te beoordelen, al gaat de voorkeur normaal gesproken uit naar een echo, omdat deze meer details laat zien over de kwaliteit van de pees. Een MRI wordt met name aangevraagd als wordt gedacht dat een factor buiten de pees de reden is dat de klacht blijft bestaan, zoals bijvoorbeeld kraakbeenproblemen van de enkel.

Welke behandelmogelijkheden zijn er voor een pijnlijke achillespees?

Naast de niet-operatieve mogelijkheden die hieronder worden genoemd, bestaat ook de mogelijkheid om een pijnlijke achillespees te opereren. Mocht het zover komen, dan stuurt dr. Moen u door naar een van zijn opererende collega’s. Voor de meeste mensen is dit echter niet nodig, omdat hun klachten met niet-operatieve behandelingen zo kunnen verbeteren dat een operatie niet aan bod komt.

Oefentherapie bij een pijnlijke achillespees

Om bij een ‘degeneratieve’ pees te zorgen dat de kwaliteit van de pees weer beter wordt, zijn verschillende vormen van oefentherapie aan te raden. Training is de hoeksteen van de behandeling van een pijnlijke achillespees en maakt het peesweefsel sterker en weerbaarder. Soms kan het nuttig zijn om training te combineren met andere behandelvormen. U krijgt uitleg over welke vorm van training voor u het meest geschikt is.

De allerbeste oefenvormen voor achillespeesklachten op een rij

Aan de hand van een overzichtsartikel, waarin alle wereldwijd beschikbare studies op een rij werden gezet die beoordeelden hoe zwaar verschillende achillespeesoefeningen voor de pees zijn, hebben dr. Moen en FysioHolland de beste oefenvormen voor achillespeesklachten op een rij gezet.

Bekijk de oefenvormen

Lees ook meer over het natuurlijk beloop van achillespeesklachten en oefentherapie bij peesklachten.

Oefenschema voor klachten bij de aanhechting

Klik op onderstaande knop om het oefenschema voor klachten van de achillespees bij de aanhechting op het hielbeen te downloaden.

Bekijk oefenschema aanhechting

Oefenschema voor klachten in het midden van de pees

Klik op onderstaande knop om het oefenschema voor klachten in het midden van de achillespees te downloaden.

Bekijk oefenschema midportion

Excentrische versus concentrische training

Zoals u kunt zien, zijn beide vormen van training uiteindelijk even effectief, maar verschilt de vorm van belasting: excentrische versus concentrische training.

Na één maand merken weinig mensen al verbetering. Na drie maanden zien de meeste mensen een duidelijke verbetering. Na het stoppen van de training zet de verbetering vaak nog een tijd door (Beyer Am J Sports Med 2013).

Voorbeeld van excentrische oefentherapie bij een pijnlijke achillespees

Shockwave therapie bij een pijnlijke achillespees

Shockwave is een therapie, die over het algemeen wordt toegepast door een fysiotherapeut, met als doel de aanmaak van bouwstenen van het peesweefsel te stimuleren. Deze behandeling wordt meestal vijf tot zeven keer toegepast in een periode van ongeveer acht weken en kan soms als pijnlijk worden ervaren.

In overleg met u en de behandelaar kan het shockwaveapparaat zo worden ingesteld dat de behandeling goed te verdragen is.

Shockwave in combinatie met oefentherapie

Shockwave wordt zowel los van oefentherapie als in combinatie met trainen toegepast. Deze combinatie kan leiden tot een sneller herstel. Soms is de dubbele prikkel voor de pees echter zo intensief dat één van beide behandelingen tijdelijk moet worden aangepast of gestaakt.

Na ongeveer twee maanden zien de meeste mensen verbetering van hun klachten en kan de behandeling worden afgerond. Ook na het stoppen van de shockwavetherapie kan de verbetering nog verder doorzetten (Rompe et al. Am J Sports Med 2009).

Lees meer over shockwave therapie bij peesklachten.

Therapiezool of nachtspalk bij een pijnlijke achillespees

Therapiezool door de podoloog

Wanneer de stand van de voet ervoor zorgt dat de achillespees te veel wordt belast, kan een therapiezool worden geadviseerd om de voetstand te corrigeren. Deze wordt aangemeten door een podoloog die ervaring heeft met het vervaardigen van therapiezolen bij achillespeesklachten.

Nachtspalk door de gipsmeester

Wanneer met name ochtendstijfheid op de voorgrond staat, kan een nachtspalk worden aangemeten door de gipsmeester. Deze wordt tijdens de nacht gedragen en zorgt voor rek op de achillespees, wat door veel mensen als prettig wordt ervaren. Het doel van de nachtspalk is om de stijfheid van de achillespees in de ochtend te verminderen.

Nitroglycerinepleisters bij een pijnlijke achillespees

Deze pleisters worden vooral gebruikt bij mensen met hartklachten, maar kunnen ook worden toegepast bij mensen met een pijnlijke achillespees. Het idee achter deze behandeling is dat de werkzame stoffen in de pleister zorgen voor een betere doorbloeding en de aanmaak van bouwstoffen van de pees, zoals collageen, stimuleren.

Hoe worden nitroglycerinepleisters gebruikt?

Het advies is om de pleisters dagelijks gedurende drie maanden te dragen. Een deel van de mensen krijgt huidirritatie door de pleisters. Om deze kans te verkleinen, is het verstandig de pleister iedere dag op een iets andere plaats over het aangedane deel van de achillespees aan te brengen. Daarnaast ervaart een klein deel van de mensen hoofdpijn als bijwerking.

Een half jaar na de start van de behandeling is ongeveer 80% van de mensen tevreden met het resultaat. Bij gebruik van een placebo- of 'neppleister' is dit ongeveer 50% (Paoloni 2004 JBJS Am).

Injecties bij een pijnlijke achillespees

Prolotherapie

Bij een prolotherapie-injectie wordt een mix van hooggeconcentreerd glucose met lidocaïne (een pijnstiller) rond de achillespees ingespoten. Dit wordt, afhankelijk van de vooruitgang, vaak twee tot vier keer herhaald. Door de prolotherapie worden peescellen overprikkeld, waardoor een herstelreactie ontstaat.

Het advies is om prolotherapie te combineren met oefentherapie. Naar verwachting merkt ongeveer 35% van de mensen na zes weken een duidelijk verschil. Na drie maanden geldt dit voor ongeveer de helft van de mensen en na een half jaar merkt ongeveer 70% een duidelijke verbetering (Yelland 2011 BJSM).

Lees meer over prolotherapie bij peesklachten.

Hyaluronzuurinjectie

Omdat hyaluronzuur de afbraak van peesweefsel remt, ontstekingsreacties vermindert en de opbouw van peesweefsel stimuleert, is het niet verwonderlijk dat een recent overzichtsartikel laat zien dat peesklachten hierdoor kunnen verminderen (Agostini 2022 J Back Musc Rehab).

Voor achillespeesklachten geldt dat een injectie met hyaluronzuur na enkele weken kan leiden tot minder pijn, waarna de klachten verder kunnen afnemen (Ayyaswamy 2021 Foot). Uiteraard is een injectie slechts een onderdeel van de behandeling en staat deze niet op zichzelf. De injectie wordt na een echo van de achillespees toegepast. Eerst wordt een verdoving gegeven, waarna via dezelfde naald de hyaluronzuurinjectie wordt toegediend.

High volume injectie

Een van de nieuwere injectiemogelijkheden bij achillespeesklachten is de high volume injectie, waarbij een groter volume vloeistof wordt ingebracht. Er zijn inmiddels verschillende studies verschenen die een positief effect van deze behandeling laten zien (Rifat Hassan et al. Br Med Bull. 2024). Een van deze studies vergeleek een placebo-injectie met een bloedinjectie en een high volume injectie (Boesen et al. Am J Sports Med 2017).

Het idee achter deze behandeling is dat verklevingen rondom de pees en de ingroei van zenuwtjes in de aangedane pees worden tegengegaan. Omdat een relatief groot volume wordt ingebracht, is het verstandig rekening te houden met ongeveer een week extra klachten van het onderbeen. Het advies is om het been na de behandeling zo veel mogelijk rustig in beweging te houden, bijvoorbeeld door te wandelen of korte stukjes te fietsen. Hierdoor kan de ingebrachte vloeistof zich beter verspreiden. Na enkele weken treedt over het algemeen geleidelijk verbetering op.

Plaatjes-rijk plasma (ACP)

Sinds een aantal jaren wordt bij een pijnlijke achillespees regelmatig bewerkt lichaamseigen bloed rondom of in de pees geïnjecteerd. Het idee is dat de geconcentreerde groeifactoren uit het bloed de irritatie verminderen en de aanmaak van bouwstenen van de pees stimuleren.

Na een periode van grote populariteit is uit de beste studies gebleken dat injecties met plaatjes-rijk plasma geen of slechts een beperkt effect hebben bij een pijnlijke achillespees. Er zijn echter ook studies van mindere kwaliteit die wel een positief effect laten zien.

Het advies is daarom eerst de andere niet-operatieve behandelmogelijkheden optimaal te benutten. Wanneer deze onvoldoende resultaat geven, kan een injectie met plaatjes-rijk plasma worden overwogen.

Corticosteroïden

Corticosteroïden remmen de irritatie die met een pijnlijke achillespees gepaard gaat. Het doel van deze injectie is dus niet om de kwaliteit van de pees te verbeteren. Binnen drie maanden is ongeveer 50% van de mensen tevreden over het resultaat. Het is bekend dat het effect van een corticosteroïdeninjectie meestal beperkt is tot enkele maanden.

Voorbeelden waarbij een injectie met corticosteroïden, als onderdeel van een totaalbehandeling, soms wordt overwogen zijn een belangrijk voetbaltoernooi of een naderende wintersportvakantie. Kortom: situaties waarin het belangrijk is om op korte termijn zo goed mogelijk te kunnen functioneren. Zeer zelden is beschreven dat een pees kan scheuren na een injectie met corticosteroïden.

Operatie bij een pijnlijke achillespees

Op elk moment tijdens de behandeling kan worden overlegd met een orthopedisch chirurg over een eventuele operatieve ingreep. Orthopeden kiezen bij langdurige peesklachten echter niet snel voor een operatie en overwegen deze meestal pas wanneer andere behandelingen onvoldoende resultaat hebben opgeleverd.

Daarom adviseren orthopeden doorgaans eerst de niet-operatieve behandelmogelijkheden optimaal te benutten. Wanneer deze onvoldoende effect hebben, kan alsnog worden overlegd met of worden doorverwezen naar een opererende collega.

Veelgestelde vragen over een pijnlijke achillespees